حافظ و طرز بيان سمبوليك يا متشابه مىگويند سخن سمبوليك به مفهوم اين است كه هر لفظى علامت براى معنى ديگرى است ، نظير سخن رمزى . پس يك نوع سخن آن است كه لفظ و جمله براى افاده معنى و مفهومى است كه اين لفظ قالب اوست و اين سخن عادى است . و گاهى سخن رمزى است ، يعنى الفاظ به گونه اى گفته شود كه مفهوم ظاهر ندارد مثل : اذا دخل السين فى الشين ظهر قبر محيى الدين . بنا بر بعضى [ اقوال ] وجود حروف مقطعه اول سور قرآن اينچنين است . ولى نوعى سخن است كه متشابه است ، يعنى چندبطنى و چندمعنى است و چندلايه اى است كه هر كدام از آنها يك مفهوم خيلى ظاهر و روشن دارد . آيات متشابه اينچنين است . مثلًا : عارف از پرتو مىراز نهانى دانست . . . يا : پياله بر كفنم بند تا سحرگه حشر . . . و امثال اينها كه در شعر حافظ زياد است . اينجا اين بحث بايد مطرح شود كه فلسفه سخن متشابه چيست ؟ جز اين نيست كه هركس به قدر فهمش مطلب استفاده كند و به قول علامه طباطبايى تفاوت عرفان اسلامى با عرفان بودائى اين است كه او مكشوف بحث كرده و اين كه جامع مراتب است در پرده سخن گفته است ( 1 ) . در پرده سخن گفتن درس خود اسلام است - رجوع شود به مقاله علامه طباطبايى در جلد اول كتاب محمد صلى الله عليه و آله خاتم پيامبران . ايضاً سخن عبدالرحمن بدوى در مقدمه سلمان پاك ، ص 33 . ايضاً ورقه « حافظ ، مىو اقتباس از رند » .

--> ( 1 ) رجوع شود به ورقه هاى « عرفان و تصوف ، مسائل » شماره 34 و 39 . در آنجا از خواجه عبدا لله نقل كرده‌ايم كه اول كسى كه به رمز سخن گفت ذوالنون بود . ايضاً رجوع شود به رساله قشيريه ، ص 33 ، سخن خود قشيرى در فلسفه در پرده سخن گفتن .